Grzybica paznokci, pomimo wynalezienia bezpiecznych i skutecznych doustnych leków o skutecznym działaniu, to nadal pozostaje przewlekłym schorzeniem, trudnym do leczenia, a także często nawracającym.
Aktualnie obowiązująca klasyfikacja dzieli grzybicę na pięć typów, różniących się zarówno mechanizmem, jak i obrazem klinicznym:
1. Dalsza i boczna podpaznokciowa onychomikoza
Grzyby wnikają do płytki paznokciowej najczęściej od strony wolnego brzegu paznokcia lub/oraz bocznych krawędzi. Obszary objęte infekcją zazwyczaj przybierają zabarwienie żółto-brązowe, a sama płytka paznokciowa staje się krucha i łamliwa. Charakterystycznym objawem jest także nadmierne rogowacenie pod płytką paznokciową, które prowadzi do jej pogrubienia. W zaawansowanych przypadkach dochodzi do onycholizy, czyli oddzielania się dystalnej (końcowej) części paznokcia od łożyska. W niektórych przypadkach grzybicy paznokci współwystępuje zapalenie wałów paznokciowych (paronychia), które objawia się bolesnością, zaczerwienieniem i obrzękiem okolicy paznokcia.
2. Bliższa podpaznokciowa onychomikoza
Zakażenie płytki paznokciowej w tej postaci rozpoczyna się od obrąbka naskórkowego, czyli tzw. skórek. Charakterystycznym objawem jest biała plama pojawiająca się na bliższej części paznokcia, która z czasem się powiększa. Infekcja postępuje, prowadząc do rogowacenia łożyska i wykruszania się proksymalnej (początkowej) części płytki paznokciowej. Ta forma grzybicy paznokci znacznie częściej dotyczy paznokci rąk niż stóp, a jej przyczyną mogą być także grzyby drożdżopodobne. Zakażenie to często współwystępuje z urazami paznokci, cukrzycą, chorobą Raynauda, chorobami autoimmunologicznymi oraz zaburzeniami hormonalnymi.
3. Powierzchowna onychomikoza
Grzyby mogą atakować płytkę paznokciową od jej powierzchni, wnikając w nią jedynie w minimalnym stopniu. W obrazie klinicznym tej postaci grzybicy paznokci obserwuje się obecność powierzchownych, białych plam o różnej wielkości, co jest charakterystyczne dla tzw. białej powierzchownej onychomikozy. Bardzo rzadko zdarzają się przypadki, w których płytka paznokciowa przybiera czarne zabarwienie.
4. Wewnątrzpłytkowa onychomikoza
W tym przypadku grzyby wnikają od strony wolnego brzegu płytki paznokciowej, jednak proces chorobowy ogranicza się wyłącznie do płytki paznokciowej, nie obejmując łożyska. Powierzchnia paznokcia staje się nierówna, a charakterystycznym objawem jest tzw. blaszkowate łuszczenie się płytki, bez występowania podpaznokciowego rogowacenia.
5. Całkowita dystroficzna onychomikoza
To stadium grzybicy paznokci jest bardzo zaawansowane, w którym infekcja obejmuje całą płytkę paznokciową. Płytka paznokcia jest całkowicie zniszczona, matowa, z charakterystycznym biało-żółto-brązowym zabarwieniem i silną tendencją do kruszenia się.
Uwaga! Poszczególne typy grzybicy paznokci mogą ze sobą współistnieć w obrębie jednej płytki paznokciowej lub występować na różnych paznokciach.
Dolegliwości, z którymi można pomylić grzybicę
Charakterystyczne objawy grzybicy paznokci, takie jak rogowacenie podpaznokciowe, zmiana zabarwienia płytki, pogrubienie czy onycholiza, mogą również występować w przebiegu innych chorób, niezwiązanych z zakażeniem grzybiczym — m.in. łuszczycy, liszaja płaskiego, choroby Dariera, łupieżu czerwonego mieszkowego, łysienia plackowatego czy świerzbu norweskiego. Odwarstwianie płytki paznokciowej może być również wynikiem urazów mechanicznych, działania niektórych leków, a także stosowania doustnej antykoncepcji.
Diagnostyka laboratoryjna
Sam obraz kliniczny nigdy nie powinien stanowić podstawy do postawienia diagnozy ani wdrożenia leczenia przeciwgrzybiczego. Niezbędne jest przeprowadzenie badań laboratoryjnych w celu potwierdzenia obecności oraz identyfikacji rodzaju grzyba w zmienionych chorobowo płytkach paznokciowych.
Badanie mykologiczne
Badanie mykologiczne składa się z dwóch etapów: bezpośredniego badania mikroskopowego oraz hodowli mykologicznej. Badanie bezpośrednie polega na przygotowaniu preparatu mikroskopowego z pobranego materiału i pozwala rozróżnić grzyby drożdżopodobne od strzępek dermatofitów. Aby precyzyjnie zidentyfikować gatunek grzyba, konieczne jest przeprowadzenie hodowli mykologicznej — jej czas wynosi około 3–4 tygodnie dla dermatofitów i 2–3 dni dla grzybów drożdżopodobnych.
Badania bakteriologiczne
Jeśli badanie mykologiczne jednoznacznie wykluczy infekcję grzybiczą, warto rozważyć wykonanie wymazu bakteriologicznego w celu identyfikacji bakterii mogących pasożytować na paznokciach lub w ranach stóp. Czas oczekiwania na wyniki wynosi zazwyczaj do trzech tygodni.
Leczenie grzybicy paznokciowej
Na szczęście, w ostatnich latach odstąpiono od metody chirurgicznego usuwania płytek paznokciowych, a nowoczesne leki zapewniają wysoki odsetek całkowitych wyleczeń. W terapii doustnej kluczowymi lekami są terbinafina i itrakonazol. Dostępne są też preparaty do miejscowego leczenia — najczęściej lakiery przeciwgrzybicze zawierające amorolfinę lub cyklopiroks.
Profilaktyka grzybicy paznokci
Kluczowym elementem w procesie leczenia jest odpowiednia dezynfekcja obuwia, skarpet oraz ręczników, aby zapobiec ponownemu zakażeniu — najlepiej bezpośrednio po zakończeniu leczenia, przy użyciu 10% roztworu formaliny lub roztworu chinoksyzolu.
Ważne! Przy stosowaniu formaliny należy się upewnić, że nie jest się na nią uczulonym.
Podsumowanie
Aby skutecznie ograniczyć rozprzestrzenianie się zakażeń grzybiczych, kluczowa jest edukacja na temat profilaktyki i objawów tej choroby oraz szybka konsultacja u specjalisty.
Jeśli podejrzewasz u siebie grzybicę paznokci, umów się na wizytę — dobierzemy odpowiednią diagnostykę i terapię.